Afrika Ina Watawala Wakutosha. Kinaachohitajika ni Viongozi.

Katika zama hizi zinazotawaliwa na mitandao ya kijamii, kujulikana kumekuwa moja ya mitaji yenye nguvu zaidi katika jamii. Mtu anaweza kuwa na mamilioni ya wafuasi, kuvuta umakini kutoka katika mabara mbalimbali na kuwa maarufu duniani bila kuwa na sifa zinazohitajika ili kuongoza.

Tofauti hii ni muhimu.

Uongozi si umaarufu.

Uongozi ni uongozi, na umaarufu ni umaarufu.

Vitu hivi viwili vinaweza kuwepo kwa wakati mmoja. Kiongozi anaweza kuwa maarufu, na mtu maarufu anaweza hatimaye kuwa kiongozi. Lakini umaarufu wenyewe hauzalishi uongozi. Umaarufu haujengi moja kwa moja hekima, tabia njema, maono au uwezo wa kuwaelekeza watu kuelekea kusudi lenye maana.

Tunapaswa kuacha kuchanganya kujulikana na uongozi.

Si kila mtu anayeonekana kuwa mwema ana uwezo wa kuwa kiongozi. Historia imetupa mifano ya watu ambao taswira yao kwa umma haikuendana kikamilifu na ubora wa uongozi wao. Pia kumekuwa na watu walioonekana kuwa wema na wenye kupendeza machoni pa wengi, lakini waliposimamia majukumu makubwa walileta madhara makubwa.

Hili linatufundisha jambo muhimu: uongozi ni wa kina zaidi ya mwonekano.

Ni zaidi ya haiba, mavazi, ufasaha wa kuzungumza, akili, utajiri au uwezo wa kutawala mjadala.

Mtu anaweza kuwa na sifa hizi zote na bado akashindwa kuongoza.

Tofauti kati ya kutawala na kuongoza

Moja ya tofauti muhimu tunazopaswa kuzitambua ni tofauti kati ya kutawala na kuongoza.

Kutawala kunaweza kumaanisha kuwa mamlaka uliyonayo yanafanya maneno yako kuwa sheria. Uongozi ni tofauti. Uongozi unategemea kwa kiasi kikubwa ushawishi.

Mtawala anaweza kutiiwa kwa sababu watu wamelazimika kutii.

Kiongozi hufuatwa kwa sababu watu wameamua kumfuata.

Tofauti hii inabadilisha kila kitu.

Watu wanapoamini kwa dhati katika maono fulani, wanapoelewa nafasi yao katika kuyafikia maono hayo na wanapomwamini anayewaelekeza, wanaweza kufikia matokeo makubwa zaidi ya yale ambayo mtu mmoja angeweza kuyafikia peke yake.

Kwa hiyo, uongozi si kuwa na mamlaka tu. Uongozi ni uwezo wa kuwaunganisha na kuwaelekeza watu katika kutimiza kusudi.

Ndiyo maana cheo hakiwezi kumfanya mtu kuwa kiongozi.

Kiti hakiwezi kumfanya mtu kuwa kiongozi.

Nafasi haiwezi kumfanya mtu kuwa kiongozi.

Idadi kubwa ya wafuasi haiwezi kumfanya mtu kuwa kiongozi.

Hata nafasi katika serikali, kampuni au taasisi haiwezi, yenyewe pekee, kumfanya mtu kuwa kiongozi.

Nafasi inaweza kumpa mtu mamlaka. Lakini namna anavyotumia mamlaka hayo ndiyo huonyesha kama kweli anaongoza.

Swali la uongozi Afrika

Kwa Afrika, tofauti hii inahitaji umakini mkubwa.

Tunapozungumzia changamoto za bara letu, mara nyingi tunazungumzia taasisi, uchumi, miundombinu, elimu, rasilimali na mifumo ya kisiasa. Haya yote ni masuala muhimu. Lakini chini ya masuala hayo kuna swali jingine muhimu:

Tunazalisha aina gani ya viongozi?

Hoja yangu si kwamba Afrika haina viongozi. Tatizo ni kwamba mara nyingi tunafafanua uongozi kwa kuangalia nafasi, badala ya kuangalia kusudi, ushawishi na matokeo.

Mtu anaweza kushika nafasi muhimu bila kuwa na mtazamo wa kiuongozi.

Mtu anaweza kuwa na cheo bila kuwa na maono.

Mtu anaweza kuwa na mamlaka bila kuwa na ushawishi.

Na mtu anaweza kuwa na ushawishi bila kuelewa wajibu unaokuja pamoja na ushawishi huo.

Matokeo yake ni mkanganyiko hatari: tunaanza kuwaita watu viongozi kwa sababu tu wako katika nafasi ambazo zinahitaji uongozi.

Kwa hiyo, moja ya kazi muhimu zaidi kwa Afrika si kutafuta tu watu wa kuwaweka katika nafasi za uwajibikaji, bali kuwatambua, kuwaendeleza na kuwaandaa watu wanaoelewa kwa dhati maana ya uongozi.

Hii inahitaji tufundishe uongozi kabla hatujaanza kusherehekea uongozi.

Uongozi kama wito

Mimi nauona uongozi si kama ujuzi pekee, bali kama wito.

Kwangu mimi, uongozi unahusiana na kusudi—wajibu wa kutimiza jambo lililo kubwa kuliko nafsi yako.

Hapa ndipo uelewa wangu wa uongozi unapokuwa wa kiroho.

Kwa mtazamo wangu wa Kikristo, uongozi unaanzia kwa Mungu. Kwa hiyo, uongozi si suala la mtu kutaka tu kuwa nani; ni kuelewa ameitwa kufanya nini na ameitwa kuwatumikia akina nani.

Kwa hiyo, kiongozi anapaswa kujiuliza maswali magumu:

Nani ameniita?

Nimeitwa kufanya nini?

Nimeitwa kuwatumikia akina nani?

Mission yangu ni nini?

Na labda swali gumu zaidi:

Je, kweli ninaishi katika wito ninaodai nimeupokea?

Maswali haya yanaondoa uongozi katika eneo la kujitangaza na kuupeleka katika eneo la uwajibikaji.

Uongozi unakuwa si kuhusu “Niangalieni mimi,” bali kuhusu “Nimekuja kutimiza nini?”

Kujua kile ambacho huwezi kufanya

Uongozi pia si kuhusu kujua kila kitu.

Kwa kweli, moja ya alama za uongozi uliokomaa ni kujua usichokijua na kutambua kile ambacho huwezi kukifanya peke yako.

Kiongozi anayeelewa mipaka yake anaweza kujenga timu yenye uwezo wa kutimiza kile ambacho yeye mwenyewe hawezi kukitimiza.

Hilo linahitaji unyenyekevu.

Linahitaji hekima.

Na linahitaji uwezo wa kuwaamini watu wengine.

Viongozi bora si lazima wawe wale wanaoweza kufanya kila kitu wenyewe. Mara nyingi ni wale wanaoweza kuwatambua watu sahihi, kuwapa majukumu na kuunganisha uwezo wao mbalimbali katika kutimiza mission ya pamoja.

Hapa ndipo uongozi unapokuwa zaidi ya maarifa.

Maarifa yanakuambia unachokijua.

Hekima inakusaidia kujua cha kufanya na kile unachokijua.

Uongozi huchukua hekima hiyo na kuibadilisha kuwa vitendo na matokeo kupitia watu.

Hatari ya kuchanganya haiba na tabia

Dunia ya leo imeifanya haiba kuwa na nguvu kubwa sana.

Tunavutiwa na watu wanaozungumza vizuri, wanaovaa vizuri, wanaojiamini na wanaowasiliana kwa urahisi. Mitandao ya kijamii imeongeza nguvu ya jambo hili zaidi. Taswira iliyotengenezwa kwa umakini inaweza kumfanya mtu aonekane mwenye mamlaka muda mrefu kabla uongozi wake haujajaribiwa.

Lakini uongozi hauwezi kupimwa kikamilifu kwa mwonekano.

Hatimaye, uwajibikaji hufichua kile ambacho umaarufu huficha.

Uongozi wa mtu hujaribiwa wakati mazingira yanapokuwa magumu, watu wanapopingana naye, rasilimali zinapokuwa chache, kushindwa kunapotokea na wakati hakuna anayempigia makofi.

Hapo ndipo uongozi unapohama kutoka mwonekano kwenda kwenye uhalisia.

Swali si tena:

Ni watu wangapi wanakutazama?

Swali linakuwa:

Ni nini kinatokea kwa watu wanaokufuata?

Uongozi huanza pale uwajibikaji unapoanza

Uongozi hauanzi unapopokea cheo kikubwa zaidi katika chumba.

Unaanza pale unapopewa fursa ya kwanza ya kubeba jukumu.

Timu ndogo inaweza kukufundisha uongozi.

Biashara inaweza kukufundisha uongozi.

Familia inaweza kukufundisha uongozi.

Jamii inaweza kukufundisha uongozi.

Taasisi inaweza kukufundisha uongozi.

Ukubwa wa jukwaa si mwanzo wa uongozi.

Uwajibikaji ndiyo mwanzo wa uongozi.

Kile kilichopo ndani ya mtu hatimaye huanza kujidhihirisha anapokabidhiwa jukumu.

Ndiyo maana uongozi unapaswa kujengwa muda mrefu kabla mtu hajafika katika nafasi ya juu kabisa.

Hatupaswi kusubiri mtu awe na mamlaka ndipo tujiulize kama anajua namna ya kuyatumia.

Tunapaswa kuuliza swali hilo mapema zaidi.

Kwa hiyo, wewe ni kiongozi?

Kwa yeyote anayetaka kuwa kiongozi—na kwa yeyote ambaye tayari yuko katika nafasi ya uongozi—ningependa kuacha maswali manne:

Je, umeitwa?

Nani amekuita?

Je, unaielewa mission ambayo umeitwa kuitimiza?

Je, unaishi katika wito huo?

Maswali haya yanaweza kukupa changamoto.

Yanaweza hata kukulazimisha kutafakari upya nafasi uliyonayo sasa.

Lakini labda hilo ndilo hasa linalohitajika katika uongozi.

Kwa sababu uongozi si kiti.

Si cheo.

Si nafasi.

Si umaarufu.

Si haiba.

Uongozi ni wito wa kutumikia kusudi lililo kubwa kuliko nafsi yako.

Na pengine mapinduzi yajayo ya uongozi Afrika hayataanza pale tutakapopata watu wengi zaidi maarufu.

Pengine yataanza pale tutakapojifunza kutambua tofauti kati ya kujulikana na kuitwa, kuwa na nguvu na kuwa na ushawishi, kushikilia nafasi na kweli kuongoza.

Uongozi si umaarufu.

Uongozi ni uwajibikaji.

Uongozi ni ushawishi.

Uongozi ni kusudi.

Uongozi ni wito.

— Mika Chavala